Doğum izni, iş hayatında bir kadının en doğal haklarından biri, ancak birçok kişi bu izin hakkında ne kadar süre kullanabileceği, hangi koşullarda hakları olacağı ve bu sürede maaşının nasıl hesaplanacağı konusunda kafasında bazı soru işaretleri taşıyor. Eğer sen de bu sorulara yanıt arıyorsan, bu yazı tam sana göre! Doğum izni hakkı, çalışanların haklarını bilmesi ve bu hakları doğru şekilde kullanabilmesi için oldukça önemli.
Doğum izni nedir?
Doğum izni, çalışan kadınların doğum öncesi ve sonrası ihtiyaç duydukları dinlenme, iyileşme ve bebekleriyle ilgilenme sürecini kapsayan bir haktır. Türkiye’de devlet memurları ve özel sektördeki çalışanlar için farklı kurallar geçerli olsa da temel prensip aynıdır: Doğum yapan kadın, belirli bir süre işe gitmeden bebeğiyle vakit geçirebilir.
Doğum izni süreleri nasıl hesaplanır?
Kadın çalışanların doğum izni hesaplama işlemi, iş kanunlarına göre yapılır. İş kanunlarına göre izin süresi 16 hafta olarak belirlenmiştir. Memur doğum izni, doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere ikiye ayrılır, ancak doğum öncesi izin süresi hekim raporu ile artırılabilir. Eğer bir kadın ikiz veya daha fazla bebek doğurursa, izin süresi 18 haftaya çıkar.
Özel sektör doğum izni de ücretli olarak verilir. Bu süre boyunca, kadının maaşı sigorta tarafından ödenir ve sigorta ödemeleri de kadın çalışanın maaşına dahil edilir. Fakat bazı özel sektör iş yerlerinde, izin süresi tam olarak ücretli olmayabilir. Bu nedenle alacağın ücret ile ilgili daha fazla bilgi almak için çalıştığın şirketin politikalarını kontrol etmekte fayda var.
Erkekler için doğum izni (Babalık izni)
Doğum sürecinde hak olarak tanımlanan izin yalnızca anneler için değil babalar için de önemli bir konudur. Babalık doğum izni, erkek çalışanların eşlerinin doğum yapması durumunda kullanabileceği bir izindir. Türkiye’de babalık izni özel sektörde 5 gündür. Babalık izni, doğumdan sonra bir süre için çalışanın eşine destek olabilmesi amacıyla verilmiştir; ancak doğum izni erkek çalışanlar için daha fazla süreyi kapsamaz. Yine de babalık izninin ardından çalışan kişinin aile hayatına daha fazla vakit ayırabilmesi adına bazı şirketler ek izin günleri verebilir.
Ücretsiz doğum izni hakkı
Kadınlar doğum izni sonrası, bazı durumlarda ücretsiz izne ayrılma hakkına da sahiptir. Ücretsiz izin hakkı; yıllık izin süreleri tükenmiş ve doğum izni sonrası çalışmaya başlamış bir kadın için geçerlidir. Eğer kadın, doğum sonrası izninin bitiminden sonra çalışmak istemiyorsa ve şirketiyle anlaşırsa, ücretsiz doğum izni alabilir. Bu süre boyunca maaş alamazsın ancak sigorta ödemeleri devam eder.
Doğum izni dilekçesi nasıl yazılır?
İzin başvurusu yaparken, genellikle bir dilekçe hazırlaman gerekir. Doğum izni dilekçesi örneği alternatiflerini inceleyerek doğru bir dilekçe hazırlayabilirsin. Dilekçe de doğum tarihinden önce ve sonra hangi tarihlerde izin kullanmak istediğini belirtmen önemli. Ayrıca çalıştığın şirketin belirleyeceği prosedürlere göre dilekçene ek belge eklemen gerekebilir. Bu belgeler, genellikle doğum raporu ya da doktor raporu gibi belgeler olabilir. Şirketin istediği belgeleri öğrenmek için insan kaynakları departmanına danışabilirsin.
Doğum izni ücreti nasıl hesaplanır?
Doğum izni ücreti hesaplama işlemi, çalışanın maaşına ve prim ödemelerine göre yapılır. Türkiye’deki sosyal güvenlik yasalarına göre çalışanlar doğum iznindeyken maaşlarını Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) üzerinden alır. Doğum izni ücreti, son 12 aylık maaş ortalamasına göre hesaplanır. Bu nedenle, ücretin hesaplanmasında dikkat edilmesi gereken en önemli husus, son maaş döneminin ne kadar olduğu ve sigorta primlerinin doğru şekilde yatıp yatmadığıdır.
Bebeğin vefat etmesi hâlinde doğum izni kullanılır mı?
Bebeğin vefat etmesi durumunda doğum izni kullanımıyla ilgili net bir kılavuz yok, ancak 2016’da yayımlanan bir düzenlemeye göre ölü doğum yapan memurlar da normal doğum izni hakkından yararlanabiliyor. Bundan dolayı izin hakkının çalışanlar için de geçerli olabileceği düşünülüyor. Eğer bebeğin vefat ettiyse doğum iznin için işvereninle konuşabilirsin.
Doğum izni süreci ve haklar
Doğum izni süreci, doğum öncesi ve sonrası birkaç farklı hak sunar. İşte bunların sırasıyla nasıl olması gerektiği:
- Doğum öncesi ve sonrası toplam 16 hafta izin verilir. Eğer çoğul gebelik varsa, bu süre 18 hafta olarak uzar.
- Ücretsiz izin hakkını doğum izninden sonra, 6 ay boyunca kullanabilirsin.
- Yarı zamanlı çalışma imkânı da mevcut. Birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise 180 gün boyunca yarı zamanlı çalışma yapabilirsin.
- Kısmi süreli çalışma seçeneğini de doğum izninden sonra tercih edebilirsin.
- Süt izni ise her gün 1,5 saat olarak verilir ve bu süreç çocuğun altı aylık olana kadar geçerli.
Bu hakları, iş yerindeki prosedürlere göre kullanabilirsin.
Evlat edinme izni hakkı nedir?
Evlat edinmek isteyen çiftler için doğum iznine benzer bir izin hakkı var. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edindiğinde bu izni kullanman mümkün. Hem anne hem de baba bu izni kullanabilir ve tıpkı doğum izni gibi ücretli izin kapsamında yer alır. Yani bu süreçte maaş ödemesi de yapılır.
Evlat edinme izni, çocuğun fiilen teslim alınmasından itibaren başlar ve 8 hafta süresince geçerli olur. Yani, evlat edinen anne ya da baba, 8 hafta boyunca izne ayrılabilir.
Doğum izni sonrası ne olur?
Doğum iznin bittiğinde, işine geri dönüp çalışmaya devam edebilirsin. Eğer istersen, ücretli doğum iznini bitirdikten sonra ücretsiz annelik izni hakkını kullanmaya devam edebilirsin.
