Kıdem Tazminatı Almaya Hak Kazanma Şartları Nelerdir?

Kıdem tazminatının temel şartlarından biri, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmaktır. Bir yıldan daha kısa süre çalışan işçiler, diğer şartları taşısalar bile genel kural olarak kıdem tazminatına hak kazanamaz. 

Bir yıllık süre hesaplanırken aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen çalışmalar da belirli durumlarda birlikte değerlendirilebilir. Bu nedenle yalnızca son görev yapılan işyeri değil, işverenle olan toplam çalışma ilişkisi dikkate alınır. 

Kıdem tazminatı hakkı, kanunda belirtilen belirli sona erme nedenlerinin gerçekleşmesi halinde ortaya çıkar. Bunlar arasında: 

• İşveren tarafından yapılan bazı fesihler, 

• İşçinin haklı nedenle iş sözleşmesini feshetmesi, 

• Emeklilik, 

• Yaş dışındaki emeklilik şartlarının tamamlanması, 

• Muvazzaf askerlik, 

• Kadın işçinin evlilik nedeniyle işten ayrılması, 

• İşçinin vefatı 

yer alır. 

Ancak her olayın kendi şartları bulunduğundan, iş sözleşmesinin sona erme nedeni kıdem tazminatı açısından ayrı ayrı değerlendirilmelidir. 

Çoğu durumda evet. İşveren tarafından yapılan fesihlerde çalışan, gerekli kıdem süresini tamamlamışsa kıdem tazminatına hak kazanabilir. 

Örneğin: 

• Şirket küçülmesi, 

• Ekonomik nedenler, 

• Organizasyon değişiklikleri, 

• Performans gerekçeleri, 

• İşyerinin kapanması 

gibi durumlarda iş sözleşmesinin sona ermesi halinde kıdem tazminatı gündeme gelebilir. 

Bununla birlikte işverenin, kanunda düzenlenen ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar nedeniyle haklı fesih hakkını kullanması durumunda çalışan kıdem tazminatı hakkını kaybedebilir. 

Çalışanların en sık yanıldığı konulardan biri budur. Genel kural olarak kendi isteğiyle istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. 

Ancak bu kuralın önemli istisnaları vardır. Kanunda belirtilen bazı özel durumlarda çalışan iş sözleşmesini kendisi sona erdirse bile kıdem tazminatına hak kazanabilir. 

Bu nedenle işten ayrılma kararı verilmeden önce istifanın gerekçesi dikkatle değerlendirilmelidir. 

Haklı nedenle fesih, işçinin çalışma koşullarının kanuna veya sözleşmeye aykırı hale gelmesi durumunda iş sözleşmesini derhal sona erdirebilmesini ifade eder. 

Örneğin; 

• Ücretlerin düzenli ödenmemesi, 

• Sağlığı tehdit eden çalışma koşulları, 

• İşverenin çalışanı yanıltması, 

• İşyerinde psikolojik baskı veya benzeri hukuka aykırı uygulamalar 

haklı nedenle fesih iddialarına konu olabilir. 

Haklı nedenle fesih şartlarının oluşması halinde çalışan istifa etmiş sayılsa bile kıdem tazminatı hakkını koruyabilir. 

Emeklilik Nedeniyle Ayrılan Çalışan Kıdem Tazminatı Alabilir mi? 

Evet. Emekli olmak amacıyla işten ayrılan çalışanlar, gerekli kıdem şartını sağlamaları halinde kıdem tazminatına hak kazanabilir. 

Ayrıca bazı çalışanlar yaş şartını beklemeksizin, sigortalılık süresi ve prim gün sayısı gibi diğer emeklilik koşullarını tamamladıklarında da kıdem tazminatı talep ederek işten ayrılabilir. 

Bu nedenle emeklilik sürecine yaklaşan çalışanların SGK kayıtlarını kontrol etmeleri faydalı olacaktır. 

Askerlik Nedeniyle Ayrılan Çalışan Kıdem Tazminatı Alabilir mi? 

Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılan erkek çalışanlar da kıdem tazminatına hak kazanabilir. Bunun için askerlik nedeniyle ayrılışın belgelenmesi ve gerekli kıdem süresinin tamamlanmış olması gerekir. 

Askerlik nedeniyle işten ayrılma, kanunda açıkça kıdem tazminatı hakkı doğuran haller arasında yer alır. 

Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılan Kadın Çalışan Kıdem Tazminatı Alabilir mi? 

Kadın çalışanlar, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde iş sözleşmelerini kendi istekleriyle sona erdirmeleri halinde kıdem tazminatı talep edebilir. 

Bu hak yalnızca yasal süre içerisinde kullanıldığında geçerlidir. Bir yıllık sürenin geçmesinden sonra yapılan ayrılıklar bu kapsamda değerlendirilmez. 

Kıdem Tazminatı Hakkı Hangi Durumlarda Kaybedilir? 

Bazı durumlarda çalışan gerekli hizmet süresini tamamlamış olsa bile kıdem tazminatı hakkını kaybedebilir. 

Örneğin; 

• İşverenin haklı nedenle fesih hakkını kullanması, 

• Kanunda öngörülen şartların bulunmaması, 

• Bir yıllık kıdem süresinin tamamlanmamış olması 

gibi durumlarda kıdem tazminatı ödenmeyebilir. 

Bu nedenle iş sözleşmesinin nasıl sona erdiği, kıdem tazminatı açısından en önemli unsurlardan biridir. 

Kıdem tazminatı hakkı yalnızca çalışma süresine bağlı değildir. En az bir yıllık kıdem şartının yanında, iş sözleşmesinin kanunda belirtilen nedenlerden biriyle sona ermesi gerekir. İşveren tarafından yapılan fesihler, haklı nedenle fesih, emeklilik, askerlik ve evlilik gibi özel durumlar kıdem tazminatı hakkı doğurabilir. İşten ayrılmadan önce hangi kapsamda değerlendirilmeniz gerektiğini bilmek, hak kaybı yaşamanızı önlemeye yardımcı olur. 

Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Kıdem tazminatına ilişkin sonuçlar her olayın kendi koşullarına ve güncel mevzuata göre değişebileceğinden, somut durumlarda güncel mevzuatın ve gerektiğinde bir iş hukuku uzmanının görüşünün dikkate alınması yararlı olur. Hukuki veya profesyonel danışmanlık yerine geçmez.

Kaynaklar 

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1475&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 

https://www.resmigazete.gov.tr/ 

https://www.csgb.gov.tr/ana-sayfa/isci/ 

https://www.sgk.gov.tr/