Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey geçtiğimiz haftalarda bir yazı yayınladı: “Yapay zeka orta kademe yöneticilerin yaptığı işlerin çoğunu devralabilir.” Projeleri takip etmek, bilgiyi yukarı aşağı taşımak, ekipleri aynı sayfada tutmak gibi… Haber siteleri bunu hemen kapağa taşıdı. Ve dürüst olalım, kısmen haklı.
Orta kademede yapılan işlerin önemli bir kısmı bilgi koordinasyonu olabilir: Durum güncellemeleri, ilerleme raporları, onay takipleri, toplantı özetleri. Yapay zeka bunları yapabiliyorsa yapsın. Hiç kimse yönetici olurken ekipler arası tren istasyon şefi olmayı hayal etmedi.
Dorsey’in gözden kaçırdığı bir şey var. Bu koordinasyon işi yöneticiliğin amacı değildir. Yöneticilik kurumlar insanlarını doğru şekilde geliştirmediğinde buna dönüşür.
Dorsey, Roma ordusunu örnek veriyor ancak yanlış okuyor
Dorsey yazısında, Roma ordusundaki komuta kademelerini modern yönetim yapısına benzetiyor. “İnsanlar bilgiyi yeterince hızlı taşıyamadığı için katmanlar vardı, yapay zeka daha hızlı taşıyabilir, o zaman katmanlara gerek yok” diyor.
Roma ordusundaki yüzbaşılar sadece mesaj taşımıyorlardı aynı zamanda askerlerinin korkunç bir şeye doğru yürümesini sağlayan kişilerdi. Strateji ilk temas anında çöktüğünde hattı tutan kişilerdi. Sahayı gerçek zamanlı okuyarak hiçbir generalin uzaktan veremeyeceği kararları veren kişilerdi.
Bu yöneticilik değil, liderliktir. Ve bu kısım otomatikleştirilemez.
Peki çoğu yönetici ne yapıyor?
Çoğu yöneticinin nasıl o role geldiğini düşünün. İşlerinde çok iyilerdi, yüksek performans gösterdiler, terfi aldılar. Ne var ki kimse onları sonraki adıma hazırlamadı. Bu yüzden liderlik etmek yerine bildiklerini yapmaya devam ettiler.
Zor bir performans görüşmesine nasıl girileceği gösterilmedi, o yüzden onlar da mümkün olduğu kadar görüşmeden kaçındılar ve takvimlerini durum güncelleme toplantılarıyla doldurdular. Kararlar sürekli yukarıya taşındı çünkü kimse insanlara kendi kararlarını verecek cesareti veya netliği kazandırmamıştı. Toplantılar çoğaldı çünkü güven üzerine kurulu bir uyum yoktu.
Yöneticilik, liderliğin olması gereken boşluğu doldurarak büyüdü. Ve uzun süre böyle devam etti.
23 yıl Siemens’te, Philips’te ve GE’de çalışırken bunu defalarca gördüm. En iyi yöneticiler hiçbir zaman “her şeyin üstünde olan” kişiler değildi. En iyi yöneticiler ekiplerinin kendi başlarına yürüyebilmesini sağlayan, kendilerini zamanla gereksiz kılan kişilerdi.
Yapay zeka yöneticiliği değil, liderlikten kaçışı bitiriyor
Bir düşünün: Dolu takvim, proje takip tablosu, haftalık durum raporu. Bunlar “iyi yönetici” göstergesi miydi yoksa “liderlik yapmaktan kaçınmanın” görünür ve ölçülebilir kılıfı mıydı?
Yapay zeka bu kılıfı kaldırıyor. Durum güncellemesini, toplantı özetini, onay takibini yapay zekaya bırakmak mümkün. Peki geriye ne kalıyor?
Geriye insanlarla ilgili işler kalıyor. Terfi alamayan kişiyle yapılması gereken o samimi konuşma. Sessizce tükenen ekibin hiçbir excel tablosunda görünmeyen sinyallerini sezmek ve adım atmak…. Birinin cesaretini toplamak için ihtiyaç duyduğu o 5 dakikalık göz temasını kurmak. Delegasyon yapabilmek ve ekibin sahiplenme duygusu hissetmesini sağlayabilmek.
Bir yönetici koordine eder. Ancak bir lider insanlara “buraya gelmeye değer” hissettirir.
Yapay zeka yöneticiliğin belli işlevlerini kolaylaştırabilir ve üzerine alabilir. Fakat liderliğin insan ilişkilerini gerektiren bölümüne dokunamaz.
Peki ne yapmalı?
Bu yazıyı okuyorsanız ve kendinizi “evet ama benim işimin çoğu zaten koordinasyon” diye düşünürken yakaladıysanız, panik yapmanıza gerek yok. Şu üç soruyu kendinize sorarak başlayabilirsiniz.
Birincisi: Geçen hafta ekibimden biriyle gerçek bir gelişim konuşması yaptım mı? “Nasıl gidiyor” değil, gerçekten “nereye gitmek istiyorsun ve seni ne engelliyor” diye sordunuz mu?
İkincisi: Takvimimdeki toplantıların yüzde kaçı gerçekten benim olmam gereken toplantılar? Kaçı sadece “bilgi aktarımı” ve yapay zeka ile değiştirilebilir?
Üçüncüsü: Ekibim bensiz karar alabiliyor mu? Yoksa her şey benden mi geçmek zorunda?
Bu sorulara rahat cevap verebildiğinizde yapay zeka sizin için bir tehdit değil, bir hediye olabilir. Sizi koordinasyon işinden kurtarıp gerçek liderlik yapmanıza alan açan bir hediye.
Son söz
Yapay zeka iyi liderliğin neye benzediğini farklılaştırmadı sadece liderlikten kaçınma alanlarını daha net görünür kıldı.
Yalın ve hızlı bir organizasyonun ihtiyacı olan kişiler güveni inşa eden, insanlarını büyüten ve kendini zamanla gereksiz kılan liderlerdir.
Yönetici ile lider arasındaki farkı her zaman biliyorduk. Fakat sadece şimdiye kadar seçmek zorunda kalmamıştık.
