Ana Bilim Dalı Başkanı Nedir, Nasıl Olunur?

Anabilim dalı başkanları bir anabilim dalının yöneticisi olsa da YÖK mevzuatına göre haftalık beş saat ders yükü bulunduğu için ders vermekle de yükümlüdür. Ana bilim dalı başkanı görev ve sorumlulukları arasında ortak noktalar olsa da bazı üniversitelerde bu görev ve sorumluluklara eklemeler yapılabilir. Anabilim dalı başkanlarının görevleri şu şekilde sıralanabilir:

•  İlgili yarıyıllarda anabilim dalında verilecek dersleri organize etmek
• Öğrencilere danışman atanana kadar danışmanlıkları yürütmek
• Anabilim dalı içinde düzeni ve rutini sağlamak
• Bağlı bulunduğu enstitü veya fakülteden verilen görevleri vaktinde tamamlamak 
• Bölüm içi iş paylaşımını yapmak ve kontrolünü sağlamak
• Tüm yöneticilik vasıflarını yerine getirirken haftada en az beş saat olmak üzere gerektiğinde daha fazla saatlerde ders vermek

Anabilim dallarının işleyişinde her bir pozisyonun görev tanımı vardır. Anabilim dalı başkanı görev tanımı da bölüm içinde belirlenerek ilan edilir. Ana bilim dalı başkanı çalışma alanları bölümün yapısına göre değişmekle birlikte; fakülte, enstitü veya rektörlükler tarafından yapılan görevlendirmelere göre farklılaşabilir. Anabilim dalı başkanı tıp fakültesine bağlı bir dala başkanlık yapıyorsa; eğitim ve bilimsel faaliyetlere ek olarak üniversite hastanesinde de doktor olarak görev yapabilir. Aynı durum diş hekimliği fakülteleri için de geçerlidir. Dolayısıyla ana bilim dalı başkanı çalışma koşulları ve alanları, başkanı olduğu bölümün temel çalışma alanı ile doğrudan ilişkilidir.

Anabilim dalı başkanı seçilebilmek için öğretim üyesi olman gerekir. Dolayısıyla bu basamağa yükselebilmen için öncelikli olarak bir yükseköğretim kurumuna öğretim üyesi olarak atanmalısın. Öğretim üyesi olarak atandıktan sonra akademisyen olarak üzerine düşen görevleri yerine getirmeli ve unvanını yükseltmek için çalışmaya başlamalısın.

 Anabilim dalı başkanlarının ataması, ilgili fakülte dekanı veya enstitü müdürü tarafından yapılır. Fakültedeki bölümler, enstitülerde doğrudan anabilim dalı olduğu için bölüm başkanı aynı zamanda anabilim dalı başkanıdır. Anabilim dalı başkanları genellikle anabilim dalındaki profesörler arasından seçilir. Anabilim dalında birden fazla profesör varsa seçim yoluna gidilebilir. Profesör öğretim üyesi yoksa doçent veya doktor öğretim üyesi unvanı almış kişiler anabilim dalı başkanı olarak atanabilir. 

Yolun en başına bakıldığında öğretim üyeliği için atılması gereken ilk adım lisans eğitimi ve sonrasındaki adımlar yüksek lisans ile doktora olmak üzere lisansüstü eğitimdir. Eğitim süreci tamamlandıktan sonra atama - yükseltme denilen unvanda adım adım ilerleyiş sürecinde gerekli şartlar, YÖK mevzuatınca genel olarak belirlenmiş olsa da üniversitelere göre değişiklik gösterebilir. Hangi alanda çalışmak istiyorsan bu alanda lisans ve lisansüstü eğitimi tamamlamalısın. Örneğin psikoloji üzerine mezuniyeti olan öğretim üyeleri, kardiyoloji anabilim dalı öğretim üyesi olamayacağı gibi anabilim dalı başkanı olarak da seçilemez.

Anabilim dalı başkanı olabilmek için lisans ve lisansüstü eğitimin tamamlanmış ve yükseköğretim kurumuna öğretim üyesi olarak atanmış olmak gerekir. Bu aşamalardan sonrası anabilim dalının iç yapısına göre değişiklik gösterir. Anabilim dalında bir profesör varsa ve yaş sınırının altındaysa büyük olasılıkla anabilim dalı başkanlığına tek profesör öğretim üyesi atanacaktır.

Ana bilim dalı başkanı olmak için gerekenler genel haliyle birkaç madde ile sıralanabilir:

• İlgili lisans ve lisansüstü programlardan mezun olmak
• Akademik hayatta unvan yükseltmeler için gerekli olan orijinal araştırma makalesi ve çeşitli bilimler yayınları yapmak
• İlgili anabilim dalının çalışma alanına uygun bilimsel faaliyetleri takip etmek ve katılmak
• Güncel yükseköğretim mevzuatına hakim olmak 
• Gerektiğinde anabilim dalındaki öğretim üyelerini de yönlendirebilecek düzeyde, öğrencilerin eğitim süreçleriyle ilgili akış diyagramlarına ve detaylara hakim olmak

Kurumsal firma yapısında olan işyerleri için işe alım şartları bulunabilir ancak anabilim dalı başkanı olarak özel bir işe alım ilanı veya şartı görülmesi pek mümkün değildir. Anabilim dalı başkanları bağlı oldukları yükseköğretim kurumu içerisinden, birçok kritere göre değerlendirilerek atanır. Üniversiteler öğretim üyesi kadroları için alım ilanına çıkarken kuruma sadece öğretim üyesi alımı yapar.

Alınan öğretim üyeleri şartlara ve duruma göre ilerleyen zamanda anabilim dalı başkanı olarak atanabilir. Anabilim dalı başkanı olarak atanabilmen için gerekli tüm şartları sağladığında önemli olan bilimsel ve eğitim durumunun iyi düzeyde olması, yöneticilik yapabilme konusundaki değerlendirmelerdir.

Ana bilim dalı başkanı maaşları, öğretim üyesi alımı aşamasında bilgi olarak verilir. Öğretim üyesi anabilim dalı başkanlığına atandığında bu görev için ek bir tazminat miktarını, maaşıyla birlikte alabilir.