İş dünyasında fırsat eşitliğini destekleyen ve kapsayıcı kurum kültürünü yasal bir zemine oturtan engelli istihdamı, 4857 sayılı İş Kanunu ile belirli standartlara bağlanmıştır. İnsan kaynakları departmanlarının yasal uyum süreçlerini eksiksiz yürütebilmesi adına engelli kotası hesaplama adımlarını, 2026 yılı ceza tutarlarını ve SGK teşviklerini mercek altına aldık.
Engelli Çalıştırma Zorunluluğu Nedir?
Engelli çalıştırma zorunluluğu; İş Kanunu’nun 30. maddesi uyarınca, çalışan sayısı belirli bir limite ulaşan işverenlerin, toplam iş gücünün belli bir oranında engelli bireyleri istihdam etme yükümlülüğüdür. Bu yasal düzenleme, dezavantajlı grupların çalışma hayatına katılımını güvence altına alarak sosyal adaleti güçlendirmeyi hedefler.
Engelli İstihdam Kotası Nasıl Hesaplanır?
Yasal kota zorunluluğu, aynı il sınırları içerisinde faaliyet gösteren iş yerlerindeki toplam çalışan sayısı üzerinden hesaplanmaktadır. 2026 yılı itibarıyla yürürlükte olan oranlar şu şekildedir:
- Özel Sektör: 50 veya daha fazla çalışanı bulunan özel sektör iş yerlerinde, toplam çalışan sayısının en az %3’ü oranında engelli personel çalıştırılması zorunludur.
- Kamu Kurumları: 50 veya daha fazla çalışanı olan kamu iş yerlerinde bu oran %4 engelli ve ilave olarak %2 eski hükümlü (veya TMY) olarak uygulanır.
Hesaplama Kuralı: İlgili oranlar hesaplanırken yarımdan az olan kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olan kesirler ise tama yuvarlanır. Örneğin; toplam 50 çalışanı bulunan bir özel şirket için hesaplama (50 x 0.03 = 1.5) şeklinde yapılır ve sonuç tama yuvarlanarak 2 engelli personelin istihdam edilmesi gerektiği bulunur.
2026 Yılı Engelli Personel Çalıştırmama Cezası Ne Kadar?
Yasal kontenjanı doldurmayan işverenler için, her ay ve çalıştırılmayan her bir engelli kontenjanı başına idari para cezası tahakkuk ettirilir. 2026 yılı güncel mevzuat verilerine göre bu idari para cezası, çalıştırılmayan her engelli birey ve her ay için 37.749 TL olarak uygulanmaktadır. Yasal kotanın bir yıl boyunca boş bırakılması, işletmeler için yüz binlerce lirayı bulan ciddi mali riskler oluşturmaktadır.
Engelli İstihdamında SGK Teşvikleri Nelerdir?
Mevzuata uygun şekilde engelli istihdam eden işverenler için maliyet avantajı sağlayan devlet destekleri mevcuttur. Kontenjan dahilinde veya kontenjan fazlası olarak çalıştırılan engelli personelin, prime esas kazanç üzerinden hesaplanan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ait SGK işveren hissesi Hazine tarafından karşılanmaktadır.
📌 Önemli not: Bu teşvik, işveren SGK priminin tamamını değil, yalnızca malullük–yaşlılık–ölüm sigortası işveren payını kapsar. İşsizlik sigortası işveren hissesi teşvik kapsamında değildir ve işveren tarafından ödenmeye devam eder.
Bu teşvikten faydalanabilmek için;
- Personelin engellilik oranının yetkili hastanelerce verilmiş sağlık kurulu raporu ile en az %40 olduğunun belgelenmesi,
- İlgili personelin İŞKUR’a engelli statüsünde kayıtlı olması,
- İşverenin SGK’ya vadesi geçmiş prim borcunun bulunmaması (varsa yapılandırılmış ve düzenli ödeniyor olması),
- Aylık prim ve hizmet bildirgelerinin yasal süresinde ve doğru kanun numarasıyla SGK’ya iletilmesi gerekmektedir.
