Yıllık izin ücreti, iş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmamış izin günlerinin karşılığının çalışana ödenmesini kapsayan bir alacak kalemidir. Hesaplama, çalışanın son brüt çıplak ücreti üzerinden yapılır ve günlük brüt ücret ile kullanılmayan izin gün sayısının çarpımına dayanır. İK ve bordro ekipleri için bu kalem, hem iş akdinin sona erdiği dönemde çıkış hesaplarının doğru yapılabilmesi hem de olası iş davalarında dayanaklı bir hesap tablosu sunabilmek açısından belirleyici. Aşağıda formül, örnek hesaplama, yasal kesintiler ve ödeme koşulları sırasıyla ele alınıyor.
Yıllık İzin Nedir ve Kimler Yararlanabilir?
Yıllık ücretli izinden, iş yerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış olan işçiler yararlanabiliyor. Bu hak 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki tüm işçileri kapsıyor ve iş sözleşmesinin türüne (belirli, belirsiz, tam zamanlı) bağlı olmaksızın uygulanıyor. Kıdemi bir yıldan beş yıla kadar olan işçiye 14, beş yıldan fazla ve on beş yıldan az olana 20, on beş yıl ve daha fazla olana ise 26 günden az olmamak üzere yıllık izin veriliyor. On sekiz yaşından küçük ve elli yaşından büyük işçilerde bu süre kıdeme bakılmaksızın en az 20 gün. İzin süresi bölünemiyor, ancak tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere en çok üçe ayrılabiliyor. İşçinin izne çıktığı süreye ait ücret ise izne başlamadan önce peşin veya avans olarak ödenmek zorunda.
Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Yıllık izin ücreti hesaplama formülü şu şekilde işliyor: (Son brüt aylık ücret ÷ 30) × kullanılmayan izin gün sayısı. Bu formül, günlük brüt ücretin hak edilen izin günüyle çarpılmasına dayanıyor ve iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki son ücret esas alınıyor.
Formülü uygularken göz önünde bulundurulan diğer temel unsurlar şöyle sıralanıyor:
- Hesaplamada yan haklar (yemek, yol, prim, ikramiye) dikkate alınmıyor, yalnızca çıplak brüt ücret kullanılıyor.
- Günlük brüt ücret, aylık brüt ücretin ay içindeki gün sayısına değil, sabit 30 rakamına bölünmesiyle bulunuyor.
- Kullanılmamış izin gün sayısı, çalışanın toplam hak ettiği izin süresinden fiilen kullandığı gün sayısı çıkarılarak belirleniyor.
- Bulunan brüt tutardan SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri yapılıyor.
- Hesaplama, iş sözleşmesinin fesih tarihindeki güncel ücret üzerinden yapılıyor; geçmiş dönem ücretleri esas alınmıyor.
Formül basit görünse de doğru sonuç için son brüt ücretin bordroyla teyit edilmesi ve kullanılan izin günlerinin özlük dosyasından net şekilde tespit edilmesi gerekiyor. Bu iki bilginin hatasız olması, sonraki adımların da doğru ilerlemesini sağlıyor.
14 Günlük Yıllık İzin Ücreti Hesaplama Örneği
Aylık brüt ücreti 60.000 TL olan ve iş sözleşmesi sona erdiğinde 14 gün kullanılmamış yıllık izni bulunan bir çalışan üzerinden hesaplama şu adımlarla ilerliyor:
- Aylık brüt ücret tespit edilir: Çalışanın son ayına ait bordrosundan yan haklar dışlanarak çıplak brüt ücret bulunuyor. Örneğimizde bu tutar 60.000 TL.
- Günlük brüt ücret hesaplanır: Aylık brüt ücret 30'a bölünüyor. 60.000 ÷ 30 = 2.000 TL günlük brüt ücret.
- Kullanılmayan izin günü belirlenir: Özlük dosyasından hak edilen ve fiilen kullanılan izin günleri karşılaştırılıyor. Bu örnekte 14 gün kullanılmamış izin bulunuyor.
- Brüt izin ücreti bulunur: Günlük brüt ücret ile kullanılmayan gün sayısı çarpılıyor. 2.000 × 14 = 28.000 TL brüt yıllık izin ücreti.
- Yasal kesintiler uygulanır: Brüt tutardan SGK işçi payı (%14), işsizlik sigortası işçi payı (%1), gelir vergisi ve damga vergisi (%0,759) düşülüyor. Kalan tutar çalışana net olarak ödeniyor.
Bu örnekteki mantık 10, 20, 26 veya 28 günlük hesaplamalar için de aynı şekilde uygulanıyor; değişen tek unsur, çarpımda kullanılan izin gün sayısı oluyor.
Yıllık İzin Ücretinden Yapılan Kesintiler Nelerdir?
Yıllık izin ücretinden yapılan yasal kesintiler; SGK işçi payı (%14), işsizlik sigortası işçi payı (%1), gelir vergisi ve damga vergisi (%0,759) olmak üzere dört kalemden oluşuyor. Bu kesintiler brüt tutar üzerinden hesaplanıyor ve kalan net tutar çalışana ödeniyor. Gelir vergisi oranı, çalışanın yıl içindeki kümülatif gelir vergisi matrahına göre değişken şekilde uygulanıyor; matrah arttıkça dilim atlanabildiği için aynı brüt izin ücreti, farklı çalışanlarda farklı net tutarlara karşılık gelebiliyor. Damga vergisi ise sabit oranlı olarak brüt tutardan kesiliyor. Kıdem tazminatının aksine, yıllık izin ücretinden gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi yapılıyor; bu nedenle iş akdi sona erdiğinde ödenen iki alacak kaleminin bordroda ayrı satırlarda gösterilmesi ve kesintilerin doğru dilim üzerinden uygulanması bordro ekibi açısından kritik.
Kullanılmayan Yıllık İzin Hangi Durumlarda Ödenir?
Kullanılmayan yıllık izin ücreti yalnızca iş sözleşmesinin sona erdiği durumda ödeniyor; çalışan iş yerinde çalışmaya devam ederken bu izinlerin parasal karşılığı verilmiyor. Fesih nedeni fark etmeksizin (istifa, işverence fesih, emeklilik, süresi biten belirli süreli sözleşme) hak ediliyor ve ödeme, son brüt çıplak ücret üzerinden hesaplanıyor.
Avantajları (Artıları)
- Fesih nedeninden bağımsız olarak her işçiye hak ediliyor, haklı fesih koşulu aranmıyor.
- Zamanaşımı süresi iş akdinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıl olduğu için işçinin talep hakkı geniş bir zamana yayılıyor.
- Hesaplamada son ücret esas alındığı için ücret artışları çalışanın lehine yansıyor.
Dezavantajları (Eksileri)
- İş sözleşmesi devam ederken izinlerin paraya çevrilmesi mümkün olmuyor; kullanmayan işçi izin hakkını yıla devrederek beklemek durumunda kalıyor.
- Kıdem tazminatının aksine gelir vergisi ve damga vergisi kesintisine tabi olduğu için brüt ile net tutar arasında belirgin fark oluşuyor.
- Kullanılan-kullanılmayan izin gün sayısının özlük kayıtlarında doğru tutulmaması, sonradan iş uyuşmazlıklarına ve arabuluculuk süreçlerine zemin hazırlıyor.
İzin defterinin düzenli tutulması ve her yıl izin planlamasının yazılı olarak yapılması, hem çalışanın hem işverenin bu kalemde uyuşmazlığa düşmesini önemli ölçüde azaltıyor.
